Şehrengiz Nedir

  • Makale
  • 19 Ekim 2017
  • 836 kez incelendi.

Şehrengiz Nedir ?

Şehrengiz, bizde çok alışılmış, denenmiş bir yazım şekli değildir. Şehrin görünen ve görünmeyen güzellikleri için yazılan mesnevilere bu ad verilmiş, bir ara Türk edebiyatında moda olmuş, sonra unutulmuş bir edebî şubedir şehrengizler. Son yıllarda, tam bu tanıma oturmayan, fakat anlayış olarak andıran eserler yazıldı.

Bir şehrin güzelleri ve güzellikleri için, insanları binaları ve köşe başlarıyla, meydan ve meczuplarıyla, mimarisi, hanı-hamamı ve anıtlarıyla, anıt isimleriyle o şehir için tanzim edilmiş mesnevilere “Şehrengiz” demek adet olunmuştur. Bundan altı asır evvel Mesihi, Edirne için bir şehrengiz yazınca ve bu tarz beğenilince bu türde eserler verilmeye başlanmıştır. Ne var ki şehrengizler bizde çok kullanılan edebi bir tür olamamıştır.

Şehrengiz, şehri karıştıran anlamındadır. Şehri karıştıran ise şehrin güzelleridir. Bu güzeller meslekleri ile bir bütün oluşturularak övülür. Şehrengizlerde genelde erkekler zikredilir.

Şehrengizler, dönemin sadece doğal güzelliklerini yansıtmazlar. Doğal güzelliklerin yanı sıra şehrin eğlence mekânlarını, oradaki insanların yaşamlarını, insanların sosyal hayatlarını adet ve inançlarını da verirler.

İskender Pala, Şehrengiz maddesini açıklarken “Dîvân edebiyatında bir şehir ile o şehrin mahbupları hakkında yazılan manzum eser. Küçük kitaplar hâlinde düzenlenen şehrengizler (şehir karıştıran) yalnız Türk edebiyatında görülen millî bir nazım türüdür” demektedir.

Şehrengizlere konu olan şehirler devletin tarihinde önemli yerlere sahip olan şehirlerdir genelde. Şehrengizlerde, zamanında devlete başkentlik etmiş ya da hala başkent olan, sosyo-kültürel açıdan önemli bir yere sahip olan, ticaret yönünden ve ticaret yolları bakımından mühim bir konuma sahip olan şehirler işlenir genelde. Osmanlı döneminde hakkında şehrengiz yazılan şehirler; Bursa, Edirne, Belgrad, Yenice, Antakya, Gelibolu, İstanbul, Manisa, Rize, Sinop, Siroz ve Yenişehir’dir.

Şehirlerin saklı kalmış yüzleri: Şehrengizler

Şehrengizlerin kültür tarihi açısından en büyük özelliği şehirlerin o günkü durumları, kültürleri, gelenek, görenekleri, fiziki yapıları hakkında bilgi vermesidir. Günümüzde de şehrengiz tarzında eserlere de rastlanmaktadır. Ancak bunlar divan edebiyatı formu dışında kalan çalışmalar olarak karşımıza çıkarlar. Ahmet Hamdi Tanpınar’ın Beş Şehir’i, Mustafa Armağan’ın yazdığı “Bursa Şehrengizi”, Kamil Uğurlu’nun Konya Şehrengizi, (TYB 2006 Şehir Kitabı Ödülü), yine Kamil Uğurlu’nun Karaman ve Eskişehir Şehrengizi, Enis Batur‘un “İstanbul İçin Şehrengiz”, “Üç İzmir”, “Ankara Ankara”sı, Ahmet Turan Alkan’ın Sivas‘ı çağdaş şehrengizlere örnek olarak gösterilebilirler. 16.yüzyılın başında başlayan ve kısa zamanda çok yayılan şehrengiz geleneği on sekizinci yüzyılda sona ermiştir.

***

Alıntı: Eskişehir Şehrengizi kitabı
Çizgi Kitabevi – 2011

– Şehrengiz Web Sitesi –

Şehrengiz-i Sivrihisar

Etiketler: , ,

Yorum Yaz